Termin „kwaspantotenowy"pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „wszechobecny", ponieważ był on znaleziony w znacznej ilości w tkankach roślinnych i zwierzęcych. Jest on reprezentowany głównie przez dwa składniki: kwas pantotenowy (kwas a-y-dioksy-P, (3-dimetylomasłowy) i (3-alaninę.

Kwas pantotenowy w produktach roślinnych i zwierzęcych jest częściej spotykany w postaci związanej, przede wszystkim w postaci koenzymu A. Odgrywa on fundamentalną rolę w przemianie materii, funkcjonując jako przejściowy akceptor, przenośnik i donor reszt kwasów węglowych (acyli) w enzymatycznych procesach utleniania i biosyntezy kwasów tłuszczowych, steroli (w szczególności, cholesterolu i hormonów sterydowych), triglicerydów i fosfolipidów, w utleniającej dekarboksylacji ketokwasów (w tym pirowinogronowego i a-ketoglutarowego) w cyklu Krebsa, w biosyntezie acetylocholiny, hemu i szeregu innych ważnych z biochemicznego punktu widzenia związków.

Kwas pantotenowy jest wchłaniany w jelicie cienkim, a syntezowany przez mikroflorę - w jelicie grubym. We krwi kwas pantotenowy znajduje się zarówno w surowicy, jak i w upostaciowanych składnikach chłonki w postaci koenzymu A. W erytrocytach człowieka zawarte jest 0,2-0,3 mcg/100 ml kwasu pantotenowego. Z moczem człowieka wydalane jest w ciągu doby do 70% kwasu pantotenowego dostarczanego do naszego organizmu.

Przemiana kwasu pantotenowego w organizmie jest ściśle związana z funkcją szeregu organów wydzielania wewnętrznego. Od stopnia zabezpieczenia organizmu w kwas pantotenowy zależy czynność nadnerczy. W przypadku przewlekłego niedoboru witaminy następuje niedoczynność kory z zaburzeniem syntezy w niej glukokortykoidów.

Przy deficycie kwasu pantotenowego w żywieniu dochodzi do pojawienia się słabości, męczliwości, depresji, bólu głowy, tremom, ataksji, zapalenia nerwów obwodowych, częstoskurczu, nadciśnienia, anemii, anoreksji, braku kwasu solnego w soku żołądkowym, zaparć. Testy laboratoryjne wykrywają niedobór cholesterolu we krwi, niedobór gamma globulin we krwi, zaburzenie acetylacji, zmniejszenie wydalania 17-ketosteroidów z moczem.

Edogenny (wtórny) niedobór kwasu pantotenowego powstaje w różnorodnych chorobach (w tym infekcyjnych), inwazjach pasożytów, stosowaniu niektórych środków leczniczych (Phtivazid i innych), procesach regeneracyjnych po zabiegach chirurgicznych.

Wg danych różnych autorów, stężenie całkowitego kwasu pantotenowego (łącznie z jego pochodnymi i koenzymem A) w surowicy waha się od 400 do 700 mg/ml, a stężenie wolnego kwasu pantotenowego - od 15 do 40 mg/ml. Spadek wydalania dobowego kwasu pantotenowego poniżej 3 mg może być wskaźnikiem jego niedoboru w organizmie. W celu określenia ilości kwasu pantotenowego i jej pochodnych w obiektach biologicznych (krew, mocz, tkanki) i produktach spożywczych powszechnie stosowane są metody mikrobiologiczne z zastosowaniem w charakterze testu organizmów Lactobacillus arabinosus lub Saccharomycoides ludwigii KM. Metody chemiczne określające ilość kwasu pantotenowego oparte są na kalorymetrycznym pomiarze zawartości (3-alaniny, reakcji z ninhydryną lub l,2-naftochinon-4-sulfonianem. W celu wyodrębnienia kwasu pantotenowego i jej pochodnych z obiektów biologicznych i ich rozdzielenia wykorzystuje się różnorodne metody chromatograficzne.

Przykładowe dobowe zapotrzebowanie człowieka dorosłego na kwas pantotenowy wynosi 10-15 mg lub 4-5 mg/1000 kcal.

Z produktów żywnościowych szczególnie bogate w kwas pantotenowy są: wątroba wołowa, nerki, mięso, kasza gryczana, groch.