Rolę selenu w patologii człowieka ustalono po
opisaniu w Chinach kardiomiopatii na tle niedoboru selenu (choroba Keshan), a
także objawów niedoboru selenu w przypadku całkowitego żywienia pozajelitowego.
W ostatnich latach oprócz charakterystyki stanów niedoborowych selenu, pojawiły
się informacje o antyblastycznym działaniu selenu i jego zdolności do
przeciwdziałania toksycznemu wpływowi metali ciężkich.
Wchłanianie selenu następuje w przewodzie pokarmowym
(80-90 % i więcej), a także przez skórę i płuca. Najintensywniejsze wchłanianie
selenu następuje w dwunastnicy, w mniejszym stopniu - w innych odcinkach jelita;
w żołądku jest on praktycznie nie przyswajany. Organiczne związki selenu są
lepiej absorbowane, niż nieorganiczne. Transport i magazynowanie selenu
realizowane jest przez szczególne białka, zawierające selenocysteinę
(selenoproteiny). W charakterze koenzymu, w szeregu utleniająco-redukujących
enzymach selen występuje samodzielnie lub razem z żelazem czy molibdenem.
Ważnymi enzymami zawierającymi selen są: peroksydaza glutationowa i reduktaza
glutationowa. Ochraniają one komórki przed toksycznym działaniem rodników
nadtlenkowych.
Powiązanie selenu z witaminą E wyjaśnia się ich
wzajemnym oddziaływaniem na różnych etapach tworzenia nadtlenków organicznych.
Tokofe-role służą jako antyoksydanty nienasyconych lipidów membrany
plazmatycznej, chroniąc je przed niszczącym działaniem wolnych rodników. Wolne
rodniki tworzą się pod wpływem enzymów i różnorodnych utleniających czynników i
indukują autokatalityczną reakcję utleniania nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Tokoferole hamują te procesy, przechwytując tworzące się rodniki. Peroksydaza
glutationowa zawierająca selen niszczy zarówno nadtlenek wodoru, jak i nadtlenki
lipidów.
Selen wchodzi w skład dejodynazy tyroksyny,
zajmującej kluczową pozycję w biosyntezie hormonów tarczycy. Niedobór selenu
może znacznie hamować ten proces i być jedną z przyczyn zaburzeń przyswajania
jodu oraz pojawienia się przypadków wola endemicznego, nie poddających się
skutecznej profilaktyce i leczeniu wyłącznie preparatami jodu. Związki selenu
- seleniany - wydalane są przez nerki, jelita i z wydychanym powietrzem. Na
podstawie większości eksperymentów i obserwacji klinicznych ustalono, że w
warunkach fizjologicznych równowaga selenu jest regulowana przede wszystkim
poprzez jego wydalanie z moczem. W ostatnich latach deficyt selenu rozpatruje
się jako prawdopodobny czynnik etiologiczny niektórych chorób
sercowo-naczyniowych. I tak, przy systematycznym zbadaniu choroby Keshan,
udowodniono, że jest ona endemicznym, nieuchronnym schorzeniem mięśnia
sercowego, którą charakteryzuje arytmia, zwiększenie rozmiarów serca, ogniskowe
martwice mięśnia sercowego z następową niewydolnością serca. Najczęściej choroba
dotyka kobiety ciężarne i dzieci. U chorych, poza opisanymi objawami, obserwuje
się zmiany mięśni kończyn dolnych. Mechanizm tych zmian jest uwarunkowany
uszkodzeniem błon komórkowych przez wolne rodniki na skutek deficytu selenu.
Uogólnione dane obserwacji epidemiologicznych
świadczą o istenieniu odwrotnie proporcjonalnej zależności między zawartością
selenu we krwi a śmiertelnością w przypadku zawału serca i innych chorób
serca. Analiza statystyczna związków pomiędzy zawartością selenu w glebie, w
żywności, jego codziennym spożyciem i częstotliwością powstania nowotworów,
także wykazała znaczną ujemną korelację między spożyciem selenu i śmiertelnością
z powodu raka jelit, piersi, jajników i płuc. Istnieje przekonanie, że ryzyko
zachorowania na raka u ludzi z niską zawartością selenu w surowicy krwi jest 2
razy większe, niż u ludzi z wysokim poziomem selenu (1,72 jimol/1 i więcej).
Podczas badań nad wpływem selenu na tkankę nowotworową w przypadku indukowanej
chemicznie kancerogenezy ustalono jego antykancerogenne właściwości, co może
świadczyć o uszkadzającym działaniu tego mikroelementu na komórki
nowotworowe. Dobowe zapotrzebowanie na selen nie zostało ustalone;
orientacyjna wartość optymalnego spożycia dla ludności dorosłej wynosi 80-50
mcg/dobę. Do żywności stanowiącej źródło selenu zaliczane są: owoce morza,
nerki, wątroba, mięso i czosnek. Rośliny zbożowe mogą zawierać znaczne ilości
selenu, co jest zależne od jego stężenia w glebie.
Wśród BAD Firmy „Vision International People Group" selen wchodzi w skład
następujących, biologicznie aktywnych dodatków do żywności: "Antiox+",
„Lifepak
Senior+", „Lifepak
Junior+" i „Revien".
|